Strona główna

Jurajski Serwis Turystyczny - Jura, noclegi, agroturystyka

wyszukiwanie zaawansowane
wtorek, 12 grudnia 2017 r.
imieniny obchodzą: Aleksandra, Dagmara




oferty ze zdjęciem

Zamek Tęczyn w Rudnie

Strona główna » Atrakcje » Zamek Tęczyn w Rudnie

data dodania: 2009-07-16 11:28:53

gmina: Krzeszowice
powiększ

Zamek Tęczyn (Tenczyn) położony jest we wsi Rudno w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w odległości 24 km na zachód od Krakowa, 5 km na południowy zachód od Krzeszowic na najwyższym wzgórzu Garbu Tenczyńskiego (Góra Zamkowa 411 m n.p.m.). Nazwa zamku pochodzi od rodu Tęczyńskich. Często jednak można spotkać się z nazwą Zamek Tenczyn – nazwa ta wywodzi się od położonej niedaleko wsi Tenczynek, która w dawnych czasach nosiła nazwę Tęczyn Mały. Plenery zamku zostały wykorzystane w serialu "Czarne chmury" (reż. Andrzej Konic) w odcinku pt. "Wilcze Doły".

HISTORIA

Pierwsza wzmianka dotycząca okolic zamku Tęczyn, datowana jest na 24 września 1308 r., kiedy to Władysław Łokietek z oddziałem rycerstwa przebywający w lasach "in Thanczin" wydał dokument dla klasztoru o. Cystersów w Sulejowie. Przyjmuje się, że pierwszy zamek (drewniany) zbudował około 1319 r. kasztelan krakowski Nawój z Morawicy, on też wzniósł największą na zamku wieżę, zwaną do dziś Nawojową Wieżą. Właściwym twórcą zamku murowanego był syn Nawoja, Jędrzej, wojewoda krakowski i sandomierski. Wzniósł on dalszy fragment zamku na najwyższej, pn.-wsch. części wzgórza, gdzie mieszkał i zmarł w 1368 r. On także pierwszy przyjął nazwisko Tęczyński. Syn Jędrzeja, Jaśko, odnowił i znacznie rozbudował zamek, a także założył kaplicę.

Z tego okresu pochodzi pierwsza, odnotowana w dokumentach historycznych wzmianka, dotycząca bezpośrednio zamku. Władysław Jagiełło więził tu niektórych ważniejszych jeńców krzyżackich, wziętych do niewoli w czasie bitwy pod Grunwaldem. W krótkim czasie ród Tęczyńskich doszedł w Polsce do wielkiego znaczenia. W posiadaniu Tęczyńskich znajdowało się 45 miejscowości, z czego 15 w pobliżu zamku. Około połowy XVI w. często na zamku bywali: Mikołaj Rej z Nagłowic, Jan Kochanowski, Piotr Kochanowski oraz inne ważne postacie polskiego Odrodzenia. Aż do połowy XVI w. wygląd zamku nie ulegał większym zmianom. W tym okresie znajdowały się przy nim: folwark, łaźnia, browar ze słodownią i dom praczek. W 1570 r. kasztelan wojnicki podkomorzy wielki koronny Jan Tęczyński "wielkim kosztem zmurował prawie znowa zamek na Tęczynie" - pisał Bartosz Paprocki w "Herbach rycerstwa polskiego".

Zamek posiadał trzy skrzydła, otwarte ku zach., ozdobione renesansowymi attykami, gzymsami i krużgankami. Rozbudowa zamku ciągnęła się do początku XVII w. Zamek wraz z podgrodziem został otoczony murem kurtynowym, od pn. wzmocniono go basteją wjazdową (barbakanem), a od pd. dwiema pięciokątnymi bastejami. Pod zamkiem rozciągały się ogrody (od pn.) i winnice (od zach. i pd.). Ostatnią dużą "inwestycją" na zamku była gruntowna przebudowa kaplicy zamkowej, dokonana w początkach XVII w. przez Agnieszkę z Tęczyńskich Firlejową, późniejszą fundatorkę klasztoru o. Karmelitów Bosych w Czernej. W 1637 r. zmarł wojewoda krakowski Jan Magnus Tęczyński, ostatni przedstawiciel rodu. Jego jedyna córka Izabela wyszła za mąż za Łukasza Opalińskiego. W 1655 r. marszałek wielki koronny Jerzy Lubomirski, ustępując przed Szwedami, ukrył skarbiec koronny w Lubowli na Spiszu, ale rozpuścił fałszywą wieść, że skarbiec znajduje się w Tęczynie. Szwedzi pod wodzą Königsmarka po dzielnej obronie przez kapitana Jana Dziulę opanowali zamek na mocy układu w 1655 r., ale skarbu oczywiście nie znaleźli i w lipcu 1656 r. opuścili go i spalili.

Na początku XVIII w. dobra tęczyńskie przeszły po kądzieli w ręce Adama Sieniawskiego, tą samą drogą uzyskał je wojewoda ziem ruskich, książę August Czartoryski i z kolei jego córka Izabela Lubomirska. Od 1816 r. zamek stał się własnością Potockich i pozostał w ich rękach aż do wybuchu II wojny światowej w 1939 r. Po potopie szwedzkim zamek został w większej części odbudowany i częściowo zamieszkany. W 1768 r. uległ pożarowi i od tego czasu popada w coraz większą ruinę. W 1783 r. prochy ostatniego z Tęczyńskich, Jana, przeniesiono z kaplicy zamkowej do nowego grobu w kościele św. Katarzyny w Tenczynku.
Obecnie rodzina Potockich jest w trakcie przejmowania zamku z powrotem. Aktualnie, z uwagi na zły stan techniczny zamku, został on zamknięty dla zwiedzających.

Najważniejsze daty w dziejach Zamku

1319 r. – Kasztelan Jan Nawój z Morawicy rozpoczął budowę zamku, jako nową siedzibę rodu. Warownia ta składała się z potężnej gotyckiej wieży i przyległych zabudowań.
1570 r. – Jan Tęczyński brat wojewody Andrzeja dokonał gruntownej przebudowy zamku w stylu odrodzenia.
1655 r. – Podczas najazdu na Polskę Szwedzi splądrowali zamek spodziewając się odnaleźć tam skarb państwowy Polski, a następnie budowlę spalili. Została ona później odbudowana, jednak nigdy nie powróciła już do swej dawnej świetności.
1768 r. – Zamek spłonął od uderzenia pioruna i został ostatecznie opuszczony przez mieszkańców.

PLAN ZAMKU

Hipotetyczna rekonstrukcja faz rozwojowych, według W. Łuszczkiewicza, N. Pajzderskiego, S. Polaczka. B. Querquina. M. Korneckiego. T. Małkowskiej-Holzerowej i J. Kurtyki. Przypuszczalna identyfikacja pomieszczeń na podstawie aktu podziałowego z 1553 i rysunku E. J. Dahlberga z 1655. W nawiasach podano szacunkowe datowanie oraz roczne daty wzmianek źródłowych:
A – zamek górny (XIV w.)
a – studnia (1655)
B – zamek dolny (XIV/XV w.), zamek Tęczyn cum muro (1410), przedzamcze czyli przygródek (1553)
C – rekonstrukcja przebiegu zburzonego muru obwodowego w XIV-XV w. (B. Querquin)
D – dom mieszkalny w XIV w. (B. Querquin), stajnie, kuchnie, piekarnia, wozownia 1553, 1733
E – wieża bramna, tzw. wieża Nawojowa z przedbramiem (XIV lub XIV/XV w.), turris altissima ad portom arcis (1655)
F – kaplica (XIV-XV w.)
ff – zakrystia i skarbczyk (XVII w.)
G – barbakan i szyja ubezpieczające wjazd na zamek (przełom XV/XVI w. lub 1 tercja XVI w., 1655)
H – baszta "Dorotka" z XIV/XV w. (1553)
I – część reprezentacyjna (XV w.)
i – "wielka sala" 1553 - izba stołowa z piecem z herbem Tęczyńskich i z ich 15 portretami 1733
ii – komnata, która jest z "wielkiej sali" 1553 = "sala o 5 oknach" 1733
iii – "pokój krzywy" z 2 portretami 1733
J – krużganki (1579/84)
K – basteje (przełom XVI/XVII w.)
L – mury i dwie baszty przedzamcza sprzed 1579 (XV w.)
I – baszta z XV w. (może gdanisko? łazienka 1553, "baszta pusta" 1733)
II – baszta z XV w. (więzienna?)
M – mury przedzamcza po założeniu fortyfikacji bastejowych (XVI/XVII w.)
N – pomieszczenia załogi i służby
Nn – baszta czworokątna (zapewne najstarsza wieża bramna z XIV w., później wchłonięta przez zabudowania)

źródło: tekst i zdjęcia wikipedia


wyświetleń: 5724

autor: agrojura.pl

Atrakcje w gminie Krzeszowice

  • Dolina Eliaszówki

    data dodania: 2009-08-24 11:08:22

    Dolina na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej rozciągająca się pomiędzy miejscowościami Czerna i Paczółtowice. Nazwa doliny pochodzi od płynącego jej dnem potoku Eliaszówka. Dolina nazywana jest też Doliną Eliasza. Ta druga nazwa pochodzi od ... czytaj dalej »

  • Kościół św. Marcina w Krzeszowicach

    data dodania: 2009-08-18 12:41:31

    Neogotycki kościół położony w zachodniej części Krzeszowic nad Krzeszówką. Wcześniejsza świątynia istniała tu prawdopodobnie w 1337 roku. Obecna wzniesiono w latach 1832 i 1840-1844 według projektu Karola Perciera, Leonarda Fontaine i ... czytaj dalej »

  • Kościół św. Katarzyny w Tenczynku

    data dodania: 2009-08-18 12:01:20

    Położona na niewielkim wzniesieniu Górka Sieradzka świątynia parafialna dla mieszkańców wsi Tenczynek i Rudno. Patronką świątyni jest św. Katarzyna Aleksandryjska. Najstarsze wzmianki o kościele pochodzą z roku 1598, a autorem był biskup ... czytaj dalej »

Opis gminy: Krzeszowice

Strona główna

Informacje o 48 gminach jurajskich, baza agroturystyk, hoteli, pensjonatów, punktów gastronomicznych, atrakcje, aktualne wydarzenia